Η τοποθεσία και η διαδρομή προς το Πουρί
Το Πουρί βρίσκεται στη βορειοανατολική πλευρά του Πηλίου, με 349 μόνιμους κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Η χιλιομετρική απόσταση από Βόλο προς Πουρί είναι περίπου 50 χλμ., ενώ από τη Ζαγορά είναι 3,5 χλμ. Ο δρόμος περνάει απ’ τη Ζαγορά, συνεχίζει βόρεια και σε 6 χλμ. καταλήγει στο Πουρί. Η διαδρομή προς το Πουρί είναι ενδιαφέρουσα, μιας και ο επισκέπτης διέρχεται ανάμεσα σε κτήματα με μηλιές και από μέρη με άγρια βλάστηση. Στο μέσο της διαδρομής Ζαγορά – Πουρί βρίσκεται και ο χείμαρρος «Καλοκαιρινός», ο οποίος στις δυνατές μπόρες κατεβάζει με ορμή πολλά νερά. Στην τοποθεσία «Μεγαλοβράχος», το νερό πέφτει με δύναμη από ύψος εκατό και πλέον μέτρων, σχηματίζοντας τους χειμερινούς μήνες θεαματικό καταρράχτη, το μεγαλύτερο στο Πήλιο.
Η μορφολογία και η αρχιτεκτονική του χωριού
Μπροστά απ’ το Πουρί ο δρόμος διακλαδίζεται στα δύο. Η δεξιά διακλάδωση οδηγεί στην κάτω συνοικία και στις παραλίες του χωριού, την παραλία «Ελίτσα» και τον «Οβριό». Το χωριό είναι κτισμένο σε μια κατωφέρεια, που κοιτάζει προς την ανατολή και έχει απέραντη θέα προς το Αιγαίο πέλαγος. Έχει μακρόστενο σχήμα, με τον μεγάλο άξονα στην κατεύθυνση ανατολής-δύσης. Το μέσο υψόμετρο είναι 450 μ., αλλά τα κάτω σπίτια με τα επάνω παρουσιάζουν υψομετρική διαφορά γύρω στα εκατόν πενήντα μέτρα, γι’ αυτό κανένα σπίτι δεν εμποδίζει τη θέα του άλλου στο λεβάντη. Τα περισσότερα σπίτια είναι πέτρινα, σκεπασμένα με πλάκες ή κεραμίδια. Στην πλειονότητά τους είναι διώροφα. Αρκετά καινούργια είναι τριώροφα, με πηλιορείτικο παραδοσιακό σχέδιο.
Η πλατεία και τα μνημεία του Πουρίου
Φθάνοντας στο Πουρί αντικρίζουμε το χώρο στάθμευσης και ακριβώς από κάτω βρίσκεται το παλιό πέτρινο πρώην δημοτικό σχολείο, σημερινός «Χώρος Μνήμης Δημήτρη Κασλά». Από την είσοδο του χωριού μπορούμε να οδηγηθούμε από το κεντρικό καλντερίμι που διασχίζει κάθετα την περιοχή. Οδοιπορώντας προς τα πάνω, φτάνουμε στην πλατεία του χωριού, που δεν είναι ενιαία αλλά τριπλή, αποτελούμενη από τρία ανισοϋψομετρικά επίπεδα. Η πρώτη πλατεία σκεπάζεται από ένα πελώριο πλάτανο και η δεύτερη, πιο μεγάλη, από μια γιγάντια φλαμουριά. Είναι στρωμένες με πλάκες και περιφραγμένες με σιδερένια κάγκελα. Ανεβαίνοντας ακόμη τριάντα φαρδιά πετρόχτιστα σκαλιά φτάνουμε στην τρίτη πλατεία, όπου είναι κτισμένη η ενοριακή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου με το επιβλητικό της καμπαναριό. Στις μέρες ατμοσφαιρικής διαύγειας φαίνονται οι Βόρειες Σποράδες νοτιοανατολικά, και η χερσόνησος της Χαλκιδικής στα βορειοανατολικά.
Η ονομασία του χωριού μέσα στον χρόνο
Για την προέλευση της ονομασίας του χωριού υπάρχουν διάφορες καταγραφές. Πωρίον – Πωρί, Πορίον – Πορί και Πουρίον – Πουρί ονομάζει το χωριό επίσκοπος Δημητριάδας Ιωαννίκιος (1678-1713), ενώ ο Γρηγόριος Κωνσταντάς το 1838, ο Νικόλαος Μάγνης το 1860 και ο Μιλ. Σεϊζάνης το 1878, γράφουν Πωρί. Ο πρωτοσύγγελος του πατριάρχη Καλλίνικου Γρηγόριος το 1776, οι Δημητριείς το 1791, ο Αργ. Φιλιππίδης το 1815 και ο Ιωάννης Λεονάρδος το 1836 γράφουν Πορί. Ο Ζωσιμάς Εσφεγμενίτης το γράφει Πωρί, Πορί, Πορίον και Πουρίον.
Στα πρακτικά του τ. Δήμου Ζαγοράς (1888-1914) χρησιμοποιείται η ονομασία Πουρί και Πουρίον και στη γενική πάντοτε του Πουρίου. Η ίδια γραφή συνεχίζεται και στα πρακτικά της Κοινότητας του Πουρίου. Στα σύγχρονα χρόνια ο ιστορικός Γιάνης Κορδάτος το ονομάζει Πορί, όπως και ο Α. Κωσταντινίδης, ενώ ο Κ. Λιβανός το ονομάζει Πουρίον. Οι κάτοικοι του ίδιου του χωριού, της Ζαγοράς και των άλλων κοντινών χωριών προφέρουν πάντοτε Πουρί και τους κατοίκους τους αποκαλούν Πουριανούς.
Σύμφωνα με τον Νίκο Διαμαντάκο (1997) η λέξη Πουρί είναι καθαρά ελληνική. Από τη λέξη πώρος = πωρώδες, ασβεστολιθικό πέτρωμα, αλλιώς πωρόλιθος, προέρχεται η λέξη πωρίον, που μετασχηματίστηκε σε πωρί, πορί, πουρί. Η σχέση όμως που έχει το χωριό με τη λέξη πώρος πιθανόν να σχετίζεται με τις πολλές ασπριδερές ασβεστολιθικές πέτρες, που λέγονται στην ντόπια γλώσσα πουριά.
Ο Διαμαντάκος αναφέρει επίσης ως πιο πιθανό το χωριό να πήρε το όνομά του απ’ το ακρωτήρι Πουρί ή Λα(γ)ήνι, που βρίσκεται στην ακτή του χωριού. Το ακρωτήρι αρχικά ονομάστηκε Πωρί(ον), γιατί αποτελείται από μεγάλους πωρόλιθους, που λευκάζουν από πολύ μακριά. Λα(γ)ήνι ονομάστηκε αργότερα από τους ψαράδες της περιοχής, γιατί μοιάζει με λαγήνι. Το πιθανότερο, λοιπόν, είναι να δόθηκε το όνομα Πωρί(ον) πρώτα στο ακρωτήριο και στη συνέχεια στον κοντινό παραθαλάσσιο οικισμό, που αποτέλεσε το προδρομικό στάδιο του χωριού.
Η ιστορική πορεία και οι κάτοικοι
Σύμφωνα με τον Διαμαντάκο (1997), στην παραθαλάσσια περιοχή του Πουρίου ζούσαν κάποιες οικογένειες πολύ πριν από το 1423, που οι Τούρκοι κατέλαβαν το Πήλιο. Αυτοί έμεναν σε μικρά αγροτόσπιτα ως κολλήγοι των μικρών μοναστηριών (του Αϊ-Γιάννη, του Αγίου Κωνσταντίνου, της Αγίας Τριάδας). Επικοινωνούσαν με τον οικισμό του Παλαιόκαστρου, της Ζαγοράς, και επηρεάζονταν από τις αποφάσεις και ενέργειές του. Όταν οι γείτονές τους εγκατέλειψαν τον πρώτο οικισμό τους και εγκαταστάθηκαν γύρω από το μοναστήρι της Σωτήρας, ανέβηκαν και αυτοί ψηλότερα και έχτισαν τα σπίτια τους στην κάτω συνοικία του σημερινού χωριού.
Έτσι συγκροτήθηκε το πρώτο χωριό, στα μέσα του 15ου αιώνα, και αργότερα έχτισαν μικρή εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Οι πρώτοι αυτοί κάτοικοι έδωσαν τα δύο φράγκικα ονόματα «Καστέλι» και «Φραγκοπάπουτσο», που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας, μεταδιδόμενα από γενιά σε γενιά.
Σιγά-σιγά το χωριό αυξήθηκε σε πληθυσμό και επεκτάθηκε προς τα επάνω, στα δυτικά. Πολλές οικογένειες ήρθαν προς το τέλος του 18ου αιώνα από τη Βόρεια Ήπειρο, λόγω της καταστροφής της Μοσχόπολης το 1771 από τους Τουρκοαλβανούς. Με τον καιρό ενσωματώθηκαν με τις παλιές οικογένειες και έγιναν μόνιμοι κάτοικοι. Η κάθοδος Ηπειρωτών προς το Πήλιο συνεχίστηκε και τον περασμένο αιώνα.
Το χωριό γνώρισε αύξηση πληθυσμού και το 1827-1828, όταν καταστράφηκε η Μιτζέλα και πολλές οικογένειες εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Πουρί.
Γραπτές μαρτυρίες και παλιές χρονολογίες
Γενικά λίγες είναι οι γραπτές μαρτυρίες για την ιστορία του Πουρίου πριν από το 1800. Η παλαιότερη χρονολογία είναι το σπίτι των αδερφών Μαργαρίτη (1699). Το μισοδιατηρούμενο σπίτι του Νύστα θεωρείται ακόμη παλαιότερο.
Άλλη μαρτυρία βρέθηκε σε Ευαγγέλιο του 1671 στον Άγιο Γεώργιο Ζαγοράς, όπου ο επίσκοπος Δημητριάδας Ιωαννίκιος μνημόνευε εκκλησία του Πουρίου. Υπάρχουν επίσης παλιές χρονολογίες σε εξωκλήσια: 1737 στον Άγιο Ονούφριο, 1747 στον επάνω Αϊ-Γιάννη, καθώς και εικόνες του 1728 στην Αγία Παρασκευή.
Το Πουρί στον 20ο αιώνα
Το 1912 καταργήθηκε ο Δήμος Ζαγοράς, όπως και όλοι οι δήμοι με πληθυσμό κάτω από 10.000 κατοίκους, και ιδρύθηκε η κοινότητα Πουρίου. Το τελευταίο πρακτικό του Δήμου Ζαγοράς φέρει ημερομηνία 22/23-3-1914. Το 1914, με δωρεά του Ιωάννη Μυλωνόπουλου, ανεγέρθηκε το ψηλό και στέρεο καμπαναριό, που αποτελεί στολίδι του χωριού.
Σήμερα το Πουρί, με το φυσικό του κάλλος, τα ιστορικά του μνημεία και τη ζωντανή του παράδοση, συνεχίζει να αποτελεί έναν από τους πιο ξεχωριστούς οικισμούς του Πηλίου, συνδυάζοντας την ομορφιά του παρελθόντος με τη ζεστασιά της φιλοξενίας των κατοίκων του.
*Το παραπάνω κείμενο με τις κατάλληλες προσαρμογές προέρχονται από την έκδοση:
Διαμαντάκος, Ν. (1997). Το Πουρί. Το πολύδροσο χωριό του Πηλίου. Βόλος: Κοινότητα Πουρίου.
