Η συμμετοχή του Δημητρίου Κασλά στον ΕΛ.Α.Σ. ως Διοικητής του 52ου Συντάγματος Πεζικού
Η μελέτη της Εθνικής Αντίστασης κατά την περίοδο της Γερμανοϊταλικής Κατοχής (1941–1944) βασίζεται τόσο σε επίσημες στρατιωτικές και διοικητικές πηγές, όσο και σε προσωπικές μαρτυρίες αγωνιστών. Οι τελευταίες αποτελούν ιδιαίτερα χρήσιμο υλικό, καθώς καταγράφουν βιώματα και εμπειρίες που συχνά δεν αποτυπώνονται στις επίσημες αναφορές.
Μετά την κατάρρευση του μετώπου το 1941, ο Δ. Κασλάς επέστρεψε στο Πουρί. Κατά την περίοδο της Κατοχής εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση μέσω του ΕΛΑΣ, όπου υπηρέτησε ως διοικητής του 52ου Συντάγματος. Η μονάδα του ανέπτυξε δράση κυρίως στις περιοχές Λαμίας, Καρπενησίου και Καρδίτσας, σημειώνοντας σημαντικές επιτυχίες. Μετά την Απελευθέρωση, εξορίστηκε (1945–1948) στη Σέριφο, την Ικαρία και τη Σαντορίνη.
Ο Δημήτριος Κασλάς, αξιωματικός του τακτικού στρατού με πολεμική εμπειρία ήδη από τον πόλεμο του 1940–41, εντάχθηκε στις γραμμές του ΕΛΑΣ σε μια περίοδο όπου το αντάρτικο βρισκόταν σε φάση ανάπτυξης και ενοποίησης. Η ανάληψη της διοίκησης του 52ου Συντάγματος Πεζικού τού έδωσε τη δυνατότητα να αξιοποιήσει την προηγούμενη στρατιωτική του πείρα και να συμβάλει στον συντονισμό δράσεων σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη γεωγραφική ζώνη: τη Φθιώτιδα και τα όρια Θεσσαλίας–Ρούμελης.
Οι μαρτυρίες του Βόγια προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την επιχειρησιακή δραστηριότητα του Συντάγματος, τις συνθήκες δράσης των ανταρτών, τις σχέσεις αξιωματικών και μαχητών, αλλά και για σημαντικά γεγονότα όπως η απελευθέρωση της Λαμίας και οι μάχες των Δεκεμβριανών στην Αθήνα. Μέσα από την προσωπική του οπτική, συμπληρώνεται η εικόνα της αντιστασιακής δράσης και φωτίζεται η φυσιογνωμία του Κασλά, τόσο ως στρατιωτικού διοικητή όσο και ως ηγετικής μορφής στον χώρο του ΕΛΑΣ.
Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί περίληψη καταγεγραμμένων μαρτυριών του Δημητρίου Βόγια1 και παρουσιάζει, σε χρονολογική ακολουθία, την πορεία του 52ου Συντάγματος από την ένταξη του Κασλά έως και την παράδοση των όπλων τον Μάρτιο του 1945. Η συμβολή του υλικού αυτού έγκειται στη δυνατότητά του να προσθέσει μια πρωτογενή, προσωπική διάσταση στη μελέτη των γεγονότων, προσφέροντας παράλληλα στοιχεία για την κατανόηση της δομής και της δράσης του ΕΛΑΣ στη Στερεά Ελλάδα.
1Ολόκληρο το κείμενο των μαρτυριών έχει δημοσιευτεί στο: Καπανιάρης, Α. (2015). Ταγματάρχης Δημήτριος Γ. Κασλάς, Η στρατιωτική διαδρομή, το πρόσωπο, η εποχή. Βόλος: Περιφέρεια Θεσσαλίας.
Μαρτυρίες του Δημητρίου Βόγια που υπηρέτησε ως σύνδεσμος του Δ. Γ. Κασλά στον ΕΛ.Α.Σ.2
Ο Δημήτριος Βόγιας υπήρξε από τους πρώτους Θεσσαλούς που πήραν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Στις 28 Ιουνίου 1942 συγκρότησε στην Καρύτσα μια από τις πρώτες αντάρτικες ομάδες της περιοχής, αρκετά μέλη της οποίας βρέθηκαν αργότερα υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Δημητρίου Κασλά. Στις αρχές του 1943, με τη δράση στελεχών όπως ο Ρίζος Βαρδάστικος, ο Κασλάς και άλλοι ανεξάρτητοι αντάρτες του Βόλου πείστηκαν να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ. Στη συνάντηση του Βόλου, τον Ιανουάριο του 1943, ο Καραγιώργης τους προσκάλεσε επίσημα να ενισχύσουν το αντάρτικο, το οποίο τότε βρισκόταν σε φάση συγκρότησης. Ο Κασλάς αποδέχτηκε και ξεκίνησε την αντιστασιακή του πορεία.
Μετά την εκπαίδευσή του στην Άνω Κερασιά, ο Βόγιας μαζί με 150 Θεσσαλούς αντάρτες παρουσιάστηκαν στη Ρεντίνα, όπου έδρευε ήδη ο Κασλάς. Εκείνος τον επέλεξε προσωπικά ως σύνδεσμό του στο 52ο Σύνταγμα Πεζικού του ΕΛΑΣ, θέση την οποία διατήρησε έως το τέλος. Οι αποστολές του ήταν κρίσιμες και εκτελούνταν με ταχύτητα, γι’ αυτό και ο Κασλάς τον εκτιμούσε ιδιαίτερα.
Το 52ο Σύνταγμα, με κύρια δύναμη Θεσσαλούς, έδρασε κυρίως στη Φθιώτιδα, ανάμεσα σε Γοργοπόταμο, Δομοκό, Μακρακώμη και Καρπενήσι, με αποστολές καταστροφής σιδηροδρομικών και οδικών αξόνων. Από το 1943 υπήχθη οργανωτικά στη XVI Ταξιαρχία Ρούμελης και στη XIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική για τη διακοπή των γερμανικών μεταφορών.
Στις 18 Οκτωβρίου 1944 οι τελευταίοι Γερμανοί εγκατέλειψαν τη Λαμία, ενώ οι δυνάμεις του Κασλά τους παρενοχλούσαν συνεχώς. Λίγους μήνες αργότερα, το Σύνταγμα μεταφέρθηκε στην Αθήνα, όπου πήρε μέρος στις μάχες των Δεκεμβριανών (1944–45). Ο Βόγιας βρέθηκε σε σκληρές συγκρούσεις στον Πειραιά και σε εργοστάσιο που δέχθηκε ανελέητο βομβαρδισμό. Οι μάχες ήταν αιματηρές, με μεγάλες απώλειες. Τελικά το Σύνταγμα διατάχθηκε να συμπτυχθεί και υποχώρησε στη Μάνδρα Αττικής, για να καταλήξει εξαντλημένο στη Στερεά Ελλάδα.
Τον Μάρτιο του 1945, το 52ο Σύνταγμα παρέδωσε τα όπλα στο Λιανοκλάδι. Ο Κασλάς, συγκινημένος, αποχαιρέτησε προσωπικά τους άνδρες του. Ανάμεσά τους ήταν και ο Δημήτριος Βόγιας, που από το 1943 ως το 1945 υπηρέτησε αδιάκοπα στο πλευρό του, καταγράφοντας μια πορεία που αντικατοπτρίζει τη διαδρομή χιλιάδων αγωνιστών της Αντίστασης.
2 Το κείμενο είναι περίληψη των μαρτυριών για την δράση του 52ου Συντάγματος ΕΛ.Α.Σ. του Δημητρίου Βόγια που υπηρέτησε ως σύνδεσμος του Δ. Γ. Κασλά στον ΕΛ.Α.Σ. αφού πρώτα μορφοποιήθηκαν κατάλληλα έχουν αποτυπωθεί από τον γιό του Χαράλαμπο Βόγια. Η βιβλιογραφία που χρησιμοποίησε είναι: 1) Δημήτριος. Μπαλλής, «Ο ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία», εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, 2) Λάζαρος Αρσενίου, «Η Θεσσαλία στη Αντίσταση», εκδ. ΕΛΛΑ, Λάρισα 1999.
Μάχες του 52ου Συντάγματος Πεζικού του ΕΛ.Α.Σ. υπό την διοίκηση του Συνταγματάρχη Δημητρίου Κασλά
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ταγματάρχη Δημητρίου Μπαλλή3, επιτελάρχη της Ιης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. μέσα από τα Δελτία Επιχειρήσεων της Ιης και ΧΙΙΙης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, εκθέσεις και σημειώσεις σε συνδυασμό με τις πληροφορίες και τα στοιχεία που προσωπικά παρέδωσε ο Συνταγματάρχης Κασλάς μετά το πόλεμο στον Δημήτριο Μπαλλή περιγράφονται οι παρακάτω μάχες του 52ου Συντάγματος Πεζικού του ΕΛ.Α.Σ. υπό την διοίκηση του Συνταγματάρχη Δημητρίου Κασλά.
4 Μαΐου 1944 Μακρακώμη:
Απώλειες Γερμανών 3 αυτοκίνητα και περί τους 20 νεκρούς και τραυματίες.
11-14 Ιουνίου 1944 Μακρακώμη- Σπερχειάδα:
Απώλειες Γερμανών 8 αυτοκίνητα και 25 νεκροί και τραυματίες.
18 Ιουνίου 1944 Μακρακώμη- Σπερχειάδα:
Απώλειες Γερμανών 3 αυτοκίνητα και 90 νεκροί και τραυματίες.
20 Ιουνίου 1944:
Επιδρομή κατά του σιδηροδρομικού σταθμού Καϊτσης και καταστροφή εγκαταστάσεων υδρεύσεως κλπ. Απώλειες Γερμανών 15 νεκροί.
Ιούλιος 1944:
Επιθετική ενέργεια του Ιου τάγματος μετά τμημάτων του Ι/54 κατά του σιδηροδρομικού σταθμού Δεμερλί. Καταστράφηκε μια μηχανή και εξοντώθηκαν περί τους 80. Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις Γερμανών προς Καρπενήσι.
10 – 15 Ιουλίου 1944:
Η μάχη στο Καστρί Λιανοκλάδι κατά την οποία επετέθησαν 150 γερμανοί. Τμήματα από 12 άνδρες τους αιφνιδίασαν και κατόρθωσαν να τους διαλύσουν. Λάφυρα τρεις μοτοσικλέτες.
7 – 20 Αυγούστου 1944:
Η αρχική δύναμη των Γερμανών που διεξήγαγε την επιχείρηση ανήρχετο σε 11.000 στρατιώτες (δύο μεραρχίες) με 1.000 αυτοκίνητα και 25 πυροβόλα. Απώλειες Γερμανών 150 αυτοκίνητα 4 τανκς, 25 μοτοσικλέτες και 1.100 νεκροί και τραυματίες.
13 Αυγούστου 1944:
Δύναμις Γερμανών εις Τρίκαλα 600-650. Δια της ΕΠΕ το Γενικό Στρατηγείο θεωρεί λήξασα την προώθηση των Γερμανών και προπαρασκευάζει αντεπίθεση. Το θεσσαλικό 52ο Σύνταγμα με Διοικητή τον αντισυνταγματάρχη Δ. Κασλά διεξήγαγε σειρά σημαντικών μαχών κατά των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων των Γερμανών. Σ’ αυτές τις επιχειρήσεις έλαβαν μέρος δύο γερμανικές μεραρχίες, περί τα 1000 αυτοκίνητα και 25 πυροβόλα. Το 52ο Σύνταγμα κατόρθωσε να προκαλέσει αρκετές φθορές στους Γερμανούς, των οποίων οι συνολικές απώλειες κατά των επιχειρήσεων έφτασαν στους 1000 περίπου νεκρούς και τραυματίες, 4 τανκς, 25 μοτοσυκλέτες και 150 αυτοκίνητα.
1 Σεπτεμβρίου 1944:
Επιθετική ενέργεια κατά της φρουράς χωριού Λιανοκλαδιού μέσω ενός τάγματος. Απώλειες Γερμανών 80 νεκροί. Λάφυρα 2 πεδινά πυροβόλα 200 βλήματα και 50 κάρα με πολεμικό υλικό φυσίγγια υλικό πυροβολικού και 150 όπλα. Υπήρξε γκατεστημένη ισχυρή γερμανική φρουρά σε τσιμεντένιες θέσεις με πυροβόλα και όλμους. Εναντίον της επιτέθηκε την νύχτα της 1ης Σεπτεμβρίου 1944 το 52ο Σύνταγμα και τμήμα του 1ου Τάγματος του 54ου Συντάγματος. Την επιχείρηση σχεδίασε και διεύθυνε ο διοικητής του 52ου Συντάγματος Ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς, υπερασπιστής του θρυλικού υψώματος 731 στην Αλβανία, και μετείχαν ο καπετάνιος Μ. Παπαδάμος, ο διοικητής του Ι/54 τάγματος Πολίτης, ο καπετάνιος του τάγματος του 52ου Συντάγματος Θ. Παρλαπάνος και άλλα στελέχη που ξεχάστηκαν. Αποτέλεσμα η φρουρά εξοντώθηκε τελείως. Γερμανοί νεκροί 80, λάφυρα 2 πεδινά πυροβόλα με 200 βλήματα, 150 όπλα με πολλά φυσίγγια και άφθονο άλλο πολεμικό υλικό που μεταφέρθηκε με 50 κάρα.
1-20 Οκτωβρίου 1944:
Το Ιο τάγμα που δραστηριοποιούνταν κοντά στην σιδηροδρομική γραμμή, βορείως της Λαμίας στην περιοχή Δέρβιν Βούρκα (;) και μετά του Ι/54 τάγματος κτυπά συνεχώς τους υποχωρούντες Γερμανούς. Απώλειες των Γερμανών στο διάστημα αυτό πάνω από 1000 νεκρούς και τραυματίες.
18 -20 Οκτωβρίου 1944:
Στην περιοχή Δομοκού. Απώλειες Γερμανών 8 αυτοκίνητα. Καθημερινά σχεδόν η ομάδα καταστροφών υπό τον Λοχαγό Γαλατσιάνο και σε συνεργασία με τον Ταγματάρχη Τζών Μόλγκαν της αγγλικής αποστολής ενεργούσε σαμποτάζ επί της γραμμής μέχρι Λιανοκλάδι. Απώλειες συντάγματος: Νεκροί 82, θάνατοι λόγω κακουχιών 7, εξαφανισθέντες κατά τις επιχειρήσεις 5, τραυματίες 148, σύνολο απωλειών 242.
3 Δημήτριος. Μπαλλής, «Ο ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία», εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981.
